1. Budući da više od 50% testiranih učenika u Bosni i Hercegovinu ne doseže razinu 2, odnosno minimalnu razinu uspješnosti po PISA-inim mjerilima, možemo zaključiti da je obrazovanje u Bosni i Hercegovini na izrazito niskom nivou, naročito kada ga uporedimo sa obrazovanjem u OECD zemljama, gdje blizu 60% učenika postiže rezultate na razini 3 i iznad. Razina 3 je dominanta razina postignuća u OECD zemljama, dok je u slučaju Bosne i Hercegovina to razina 1a.

2. Na nivou entiteta Bosne i Hercegovine, Federacije BiH i Republike Srpske, procenat testiranih učenika koji ne dosežu miminalnu razinu uspješnosti je veći od 50% u sve tri oblasti. Brčko Distrikt, u usporedbi s dva entiteta, ima manje od 50% učenika koji nisu dosegli ovaj bodovni prag i to u oblasti čitanja i prirodnih nauka, dok je u matematici broj učenika sa izrazito slabim rezultatima također premašio 50%.

3. U većini kantona odnosno regija Bosne i Hercegovine, procenat testiranih učenika koji ne dosežu minimalnu razinu uspješnosti je veći od 50%. Izuzetak u tom pogledu, kada je riječ o oblasti čitanja, su: Posavski kanton, Kanton Sarajevo, Kanton 10, Brčko Distrikt, Regija Sarajevsko-romanijska i Regija Bijeljina; u oblasti matematike: Regija Hercegovina, Regija sarajevsko-romanijska, Regija Bijeljina, Regija Doboj, Brčko Distrikt, Posavski kanton i Kanton Sarajevo; u oblasti prirodnih nauka: Zapadnohercegovački kanton, Zeničko-dobojski kanton, Tuzlanski kanton, Bosanskopodrinjski kanton, Hercegovačko-neretvanski kanton i Srednjobosanski kanton. Ipak, treba imati u vidu da ni u jednom od ovih kantona/regija procenat testiranih učenika koji nisu dosegli minimalnu razinu uspješnosti nije ispod 40%.

4. Najviši median u čitanju i prirodnim naukama imamo u Posavskom kantonu (431,7 odnosno 422,66), a kada je riječ o matematici, u Regiji Hercegovina (429,38). Najslabije rezultate u čitanju postigli su testirani učenici Regije Prijedor (median 375,32), dok je Unsko-sanski kanton najlošiji u matematici i prirodnim naukama (median 377,64 odnosno 371,29).

5. Gledano prema prosječnim bodovima postignutim u okviru PISA istraživanja, obrazovanje iz matematike je bolje u Republici Srpskoj nego u Federaciji Bosne i Hercegovine, te testirani učenici u svim regijama Republike Srpske postižu značajno bolje rezultate u ovoj oblasti nego u oblasti čitanja i prirodnih nauka. U Federaciji Bosne i Hercegovine, sudeći po rezultatima testiranih učenika, obrazovanje je generalno bolje u oblasti čitanja nego što je u Republici Srpskoj, a učenici u većini kantona postižu bolje rezultate u ovoj oblasti nego u oblastima matematike i prirodnih nauka.

6. Kantoni u kojima su testirani učenici dosta bolji u čitanju nego u matematici su sljedeći: Kanton Sarajevo, Zeničko-dobojski kanton, Unsko-sanski kanton, Posavski kanton, Hercegovačko-neretvanski kanton i Tuzlanski kanton. Kantoni u kojima su testirani učenici za određen broj bodova bolji u matematici nego u oblasti čitanja su sljedeći: Kanton 10, Zapadnohercegovački kanton, Bosanskopodrinjski kanton i srednjobosanski kanton.

7. Testirani učenici u Brčko Distriktu otprilike jednake rezultate postižu u matematici i čitanju, dok su značajno slabiji kada je riječ o oblasti prirodnih nauka.

8. Učenici Bosne i Hercegovine generalno najslabije rezultate postižu u oblasti prirodnih nauka. Jedino u Kantonu 10 su postignuća testiranih učenika neznatno bolja u ovoj oblasti nego u matematici, ali su opet značajno niža nego u oblasti čitanja, a u Unsko-sanskom kantonu, postignuća iz matematike i prirodnih nauka na jednako niskom nivou i ispod prosječnog uspjeha postignutog u oblasti čitanja. U većini regija Republike Srpske, postignuća iz prirodnih nauka su na jednakom nivou kao i postignuća u oblasti čitanja. U manjem broju regija ovog entiteta, postignuća testiranih učenika iz prirodnih nauka su neznatno viša nego u oblasti čitanja, ali su opet drastično niža u odnosu na prosječan uspjeh ostvaren u oblasti matematike.

9. Na osnovu razlika u postignućima možemo zaključiti i da među kantonima i regijama postoje i razlike u kvaliteti obrazovanja kada je riječ o tri oblasti PISA istraživanja. Primjetno je da regije u Republici Srpskoj u matematici značajno odskaču u odnosu na kantone u Federaciji BiH, dok, nasuprot tome, evidentno bolja postignuća u oblasti čitanja učenici postižu u Federaciji BiH. Ove razlike u postignućima testiranih učenika između dva entiteta, kao i razlike u postignućima u pojedinim oblastima u svim pojedinačnim geografskim regionima, upućuju na više faktora koji do njih mogu dovesti:

a) kvalitet metoda i praksi podučavanja iz različitih predmetih oblasti,

b) kvalitet kurikuluma,

c) kvalitet nastavničkog kadra u različitim predmetnim oblastima

d) tradiciju obrazovnih modela koji se primjenjuju i stavljaju naglasak na drugačije oblasti izučavanja.

Sama analiza uticaja ovih faktora zahtjeva posebno istraživanje i saradnju entiteskih i kantonalnih vlasti. Konačno, razlog zašto učenici u Bosni i Hercegovini najslabije rezultate postižu upravo u oblasti prirodnih nauka mogao bi se, uz kvalitet kurikuluma, praksi podučavanja i nastavničkog kadra, objasniti i slabijom opremljenošću ili potpunim nedostatkom adekvatnih kabineta i uvjeta za empirijske oglede/opite (u laboratoriji ili prirodnim uslovima), što je presudno u slučaju gradiva iz prirodnih nauka, koje se ne može do kraja usvojiti samo učenjem iz udžbenika.-

{

}